Sự khác nhau giữa van bướm và van cổng – so sánh, cách chọn
11 Tháng 6, 2025[post_view]
Sự khác nhau giữa van bướm và van cổng nằm ở chuyển động đóng mở: đĩa van bướm xoay 1/4 vòng và luôn nằm trong dòng chảy, còn đĩa van cổng nâng hẳn khỏi dòng. Cao Phong so sánh hai loại trong bảng dưới đây.
So sánh van bướm và van cổng
Tiêu chí
Van bướm
Van cổng
Đóng mở
Đĩa xoay 1/4 vòng, nhanh
Đĩa nâng hạ, quay nhiều vòng, chậm
Tổn thất áp khi mở hết
Có, vì đĩa nằm giữa dòng
Rất nhỏ, lòng van thông thẳng
Điều tiết lưu lượng
Có, với bản điều khiển tuyến tính 4–20 mA
Không
Chiều dài, trọng lượng
Mỏng, nhẹ
Dài, nặng
Cỡ thường gặp
Tay gạt DN40–DN250, tay quay DN40–DN1000
Nối ren DN15–DN100, mặt bích DN40–DN800 tuỳ hãng
Nhiệt độ, áp suất
Bản EPDM dùng dưới 110 °C, không dùng cho hơi
Rộng hơn, có bản thép seat kim loại
Ống nhiều cặn, có thoi nạo vét
Đĩa cản thoi
Hợp hơn, lòng van thông
Sự khác nhau giữa van bướm và van cổng
Sự khác nhau giữa van bướm và van cổng
Van bướm và van cổng là hai dòng van công nghiệp phổ biến, nhưng khác nhau về cấu tạo, nguyên lý vận hành, dải kích thước, trọng lượng, giá thành và phạm vi ứng dụng. Hiểu rõ sự khác nhau giữa van bướm và van cổng giúp chọn đúng loại ngay từ đầu. Nếu phân vân thêm với van màng, bài sự khác nhau giữa van bướm và van màng so sánh riêng hai loại này.
Cấu tạo bộ phận đóng mở
Van bướm: cánh van có hình dạng giống cánh bướm, gắn liền với trục van và quay một góc 90 độ để đóng mở. Đĩa van luôn nằm trong đường ống và tiếp xúc trực tiếp với lưu chất, ngay cả khi mở hoàn toàn.
Van cổng (còn gọi là van chặn, van cửa): bộ phận đóng mở dạng tấm, di chuyển vuông góc với dòng chảy. Khi mở hoàn toàn, cửa van được nâng lên khỏi dòng chảy, không gây cản trở lưu thông.
Cơ chế vận hành
Van cổng: xoay tay quay để nâng hoặc hạ cửa van. Van chỉ dùng để mở hết hoặc đóng hết, không thích hợp để điều tiết lưu lượng. Van được điều khiển bằng vô lăng tay, động cơ điện hoặc bộ truyền động khí nén, không dùng tay gạt như van bướm.
Van bướm: xoay trục làm quay đĩa van. Tay gạt, tay quay hoặc bộ điều khiển tự động tác động lên trục để mở hoặc đóng dòng chảy, nên van đóng mở nhanh. Muốn điều tiết lưu lượng thì dùng bản điều khiển tuyến tính 4–20 mA; van tay gạt và van on/off chỉ để đóng hết hoặc mở hết.
Dải kích thước
Van bướm: tay gạt có từ DN40 đến DN250 (Samwoo tới DN300), tay quay có từ DN40 đến DN1000. Cỡ càng lớn càng phải dùng tay quay.
Van cổng: nối ren DN15–DN100, mặt bích từ DN40 đến khoảng DN800 tuỳ hãng.
Trọng lượng
Van bướm: thân mỏng, nhẹ hơn van cổng cùng cỡ, nhờ đó giảm tải cho đường ống.
Van cổng: dài và nặng hơn van bướm cùng kích thước và chất liệu. Bù lại van cổng có bản nối ren cỡ nhỏ từ DN15 cho các đường ống nhỏ.
Giá thành
Van cổng: thường có giá cao hơn do thân lớn và nhiều chi tiết hơn.
Van bướm: giá thấp hơn, là lựa chọn kinh tế cho các hệ thống không yêu cầu cao về áp lực hoặc độ kín tuyệt đối.
Ứng dụng và cách lắp đặt
Van bướm: hợp với hệ thống có không gian hạn chế nhờ thiết kế nhỏ gọn, trọng lượng nhẹ. Van dùng cho nước sạch, nước thải, HVAC nước lạnh, khí nén. Ngoài đóng mở, bản tuyến tính còn điều tiết được lưu lượng trong giới hạn áp suất và nhiệt độ cho phép. Van bướm thường lắp kiểu kẹp wafer, lug hoặc hai mặt bích, không có loại nối ren như van cổng.
Van cổng: dùng khi cần đóng hoặc mở hoàn toàn và cần tổn thất áp nhỏ, ví dụ đường nước, trạm bơm, nhà xưởng, ống có thoi nạo vét. Trên đường hơi, dầu nóng thì dùng van cổng thép seat kim loại. Van lắp kiểu mặt bích hoặc ren.
Kết luận sự khác nhau giữa van bướm và van cổng
Van bướm
Đĩa van luôn nằm trong đường ống kể cả khi mở, nên gây sụt áp nhất định.
Thiết kế gọn nhẹ, chiếm ít diện tích, dễ vận chuyển và lắp đặt hơn van cổng.
Điều tiết được dòng chảy khi dùng bản điều khiển tuyến tính.
Các dạng điều khiển phổ biến gồm tay gạt, tay quay, bộ điều khiển điện hoặc khí nén.
Thời gian đóng mở nhanh.
Van cổng
Khi mở hoàn toàn, đĩa van không nằm trong dòng chảy, nhờ đó hạn chế tụt áp.
Cấu tạo chắc chắn, trọng lượng lớn, giá thường cao hơn van bướm.
Không dùng để điều tiết lưu lượng, chủ yếu để đóng hoặc mở hoàn toàn.
Có thể dùng tay quay ty nổi, tay quay ty chìm, mô tơ điện hoặc khí nén.
Thời gian đóng mở tương đối lâu vì phải quay nhiều vòng, nên ít gây búa nước.
Những điểm tương đồng giữa van bướm và van cổng
Dù có nhiều điểm khác biệt, hai loại van vẫn có một số nét tương đồng:
Cả hai đều cho dòng chảy theo hai hướng trong đường ống.
Chức năng chung là đóng để chặn dòng lưu chất và mở để cho dòng chảy đi qua.
Vật liệu chế tạo thường cùng nhóm: gang, inox, thép hoặc nhựa.
Về kiểu kết nối, van bướm thường kẹp giữa hai mặt bích hoặc bắt bulong trực tiếp, van cổng cũng thường nối với đường ống qua hai mặt bích.
Cả hai được dùng rộng rãi trong công trình dân dụng, công nghiệp, nhà máy, trạm xử lý nước.
Những điều cần lưu ý khi lựa chọn, lắp đặt và bảo trì van cổng, van bướm
Lưu ý khi chọn, lắp đặt và bảo trì van bướm và van cổng
Lưu ý khi chọn mua van bướm và van cổng
Vật liệu cần tương thích với môi trường làm việc. Hệ thống áp suất cao hoặc nhiệt độ lớn nên chọn van inox hoặc thép. Môi trường trung tính như nước sinh hoạt, nước thải thông thường thì van gang là lựa chọn kinh tế. Hoá chất ăn mòn cao thì cân nhắc van nhựa.
Môi chất: hơi nóng và môi chất từ 110 °C trở lên không dùng van bướm, kể cả seat PTFE. Đường hơi dùng van cổng thép seat kim loại hoặc loại van khác phù hợp.
Mục đích sử dụng: chỉ đóng hoặc mở hoàn toàn thì dùng được cả hai. Cần điều chỉnh lưu lượng thì dùng van bướm điều khiển tuyến tính, không dùng van cổng.
Kích thước và kiểu kết nối cần đồng bộ với đường ống sẵn có. Với mặt bích, kiểm tra đúng tiêu chuẩn JIS, DIN, ANSI hay BS.
Cơ chế vận hành: hệ thống nhỏ, yêu cầu đơn giản thì dùng tay gạt hoặc vô lăng. Hệ thống tự động, vận hành từ xa thì dùng bộ điều khiển điện hoặc khí nén, chi phí đầu tư ban đầu cao hơn.
Lưu ý trong quá trình lắp đặt
Trước khi lắp van, ngắt hệ thống hoàn toàn và làm sạch đường ống.
Van có mũi tên chỉ chiều trên thân thì lắp đúng chiều mũi tên.
Xiết vừa đủ, siết chéo đều các bulong mặt bích, tránh siết quá mạnh gây nứt vỡ hoặc biến dạng.
Van bướm seat cao su lót kín cả mặt bích thì không thêm gioăng rời, vì gioăng thêm có thể làm lệch seat. Hé đĩa khi lắp và không hàn bích khi van đã lắp. Van cổng mặt bích thì dùng gioăng theo tiêu chuẩn bích.
Sau khi lắp đặt, chạy thử để đảm bảo van hoạt động ổn định trước khi đưa vào sử dụng.
Lưu ý khi bảo trì và bảo dưỡng
Bảo trì định kỳ khoảng 6 tháng/lần để kiểm tra, vệ sinh và phát hiện sớm dấu hiệu hư hỏng.
Tháo van đúng kỹ thuật, xả hết áp trước khi tháo, vệ sinh lòng ống và các bộ phận bám cặn.
Kiểm tra chi tiết bên trong để phát hiện hao mòn, ăn mòn. Nếu bất thường, sửa chữa hoặc thay mới kịp thời.
Thay gioăng làm kín khi cần thiết.
Tra mỡ bôi trơn cho các khớp nối, đai ốc để chống gỉ và tránh kẹt cứng.
Kinh nghiệm chọn giữa van bướm và van cổng
Khi khách hỏi “van cổng hay van bướm”, Cao Phong thường hỏi bốn điều: có cần tổn thất áp nhỏ không, ống có thoi nạo vét hoặc nhiều cặn không, chỗ lắp có chật không, có cần điều tiết không.
Chọn van cổng khi cần lòng van thông hết, cần tổn thất áp nhỏ nhất, hoặc đường hơi, dầu nóng (van thép, seat kim loại).
Chọn van bướm khi chỗ lắp chật, cần đóng nhanh, cỡ lớn, cần tự động hoặc điều tiết.
Chọn cấp áp (PN) tối thiểu bằng 1,2 lần áp làm việc cao nhất. Hơi và nước từ 100 °C kiểm tra áp theo nhiệt độ trong catalogue.
Gioăng EPDM không dùng từ 110 °C.
Van cổng mở hết thì vặn ngược lại khoảng 1/4–1/2 vòng để ty không kẹt ở đầu hành trình.
Nước thải có rác, xơ sợi dễ kẹt đĩa van bướm; ống nhiều cặn cần thông lòng thì cân nhắc van cổng.
Câu hỏi thường gặp
Van cổng có dùng để điều tiết lưu lượng được không?
Không. Van cổng chỉ để mở hết hoặc đóng hết, mở một phần làm hỏng đĩa. Cần điều tiết thì dùng van bướm điều khiển tuyến tính 4–20 mA hoặc loại van điều tiết khác.
Đường hơi nên dùng van bướm hay van cổng?
Không dùng van bướm cho hơi nóng và môi chất từ 110 °C trở lên, kể cả seat PTFE. Đường hơi có thể dùng van cổng thép seat kim loại, sau khi kiểm tra áp cho phép ở đúng nhiệt độ làm việc trong catalogue.
Chỗ lắp chật thì chọn loại nào?
Nên chọn van bướm vì thân mỏng, nhẹ. Van cổng dài và cao hơn, bản ty nổi còn cần thêm khoảng trống phía trên cho ty van khi mở.
Liên hệ Cao Phong
Liên hệ Cao Phong để được tư vấn chọn đúng loại van và nhận báo giá:
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP CAO PHONG
Bình luận trên Facebook